Trung Quốc hạn chế xuất khẩu Diammonium Phosphate (DAP)

Trung Quốc đang siết chặt hạn chế xuất khẩu Diammonium Phosphate (DAP), cùng với Monoammonium Phosphate (MAP) và urea, trong bối cảnh nguồn cung phân bón toàn cầu vốn đã căng thẳng vì chiến sự Nga-Ukraine. Theo tường thuật của Reuters, động thái này ưu tiên nguồn cung nội địa Trung Quốc cho vụ mùa trong nước, đồng thời siết thêm dòng hàng mà nhiều nhà nhập khẩu Đông Nam Á — bao gồm Việt Nam — đang phụ thuộc. Với doanh nghiệp sản xuất phân bón NPK, thức ăn chăn nuôi và khoáng dinh dưỡng thực phẩm dùng DAP, MAP, Dicalcium Phosphate (DCP) hay Monocalcium Phosphate (MCP), đây là tín hiệu cần theo dõi sát để chủ động phương án nguồn cung thay thế trước khi tình trạng thiếu hàng lan rộng.

Vì sao Trung Quốc siết xuất khẩu Diammonium Phosphate và các phân bón gốc phosphate/urea?

Trung Quốc là một trong những nước xuất khẩu DAP, MAP và urea lớn nhất thế giới, nhưng cũng theo đuổi chính sách ưu tiên an ninh lương thực nội địa. Cơ chế phổ biến là cấp hạn ngạch xuất khẩu (export quota/licensing) theo mùa vụ: khi vào giai đoạn gieo trồng trong nước, cơ quan quản lý thường siết hoặc tạm dừng cấp phép xuất khẩu để giữ nguồn cung và giá phân bón trong nước ổn định — một kịch bản đã từng xảy ra giai đoạn 2021–2022 với cả DAP và urea.

Điểm khác biệt lần này là bối cảnh thị trường toàn cầu đã mỏng sẵn: chiến sự Nga-Ukraine tiếp tục làm gián đoạn dòng chảy kali (potash) từ Belarus, hạn chế xuất khẩu nitrogen/phosphate từ Nga do trừng phạt và logistics Biển Đen bị đứt gãy, cộng thêm chi phí khí đốt tự nhiên — nguyên liệu đầu vào cho sản xuất ammonia và urea — vẫn biến động. Khi Trung Quốc siết thêm một chân trong tam giác cung ứng phân bón (kali – nitrogen – phosphate), tác động dây chuyền lên giá và thời gian giao hàng toàn cầu sẽ rõ rệt hơn so với một sự kiện đơn lẻ.

Tác động theo từng phân khúc mua hàng tại Đông Nam Á

Tác động không đồng đều giữa các nhóm khách hàng, và mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có đang dùng nguyên liệu gốc Trung Quốc làm nguồn chính hay không:

• Nhà phối trộn phân bón NPK / nhà nhập khẩu nông nghiệp: phụ thuộc trực tiếp vào DAP và MAP để phối trộn công thức. Rủi ro lớn nhất là chậm giao hàng và phải tái thẩm định (requalify) nguồn thay thế gấp, thường mất thời gian kiểm tra hàm lượng P2O5, độ ẩm và độ hạt.
• Thức ăn chăn nuôi & dinh dưỡng vật nuôi: DCP và MCP là nguồn phosphate cấp thức ăn (feed-grade) phổ biến để bổ sung khoáng. Dù khối lượng sử dụng nhỏ hơn phân bón nông nghiệp, chuỗi cung ứng vẫn đi chung gốc quặng phosphate và acid phosphoric, nên áp lực nguồn cung có thể lan sang nhóm này với độ trễ vài tháng.
• Sản xuất thực phẩm & thực phẩm bổ sung: MCP được dùng với vai trò phụ gia chức năng (ví dụ chất tạo nở, nguồn khoáng) trong một số công thức — đây là mô tả chức năng nguyên liệu, không phải công dụng của sản phẩm cuối. Bộ phận QA/regulatory cần đặc biệt chú ý tính nhất quán về grade và hồ sơ COA khi phải đổi nguồn cung.
• Ứng dụng công nghiệp khác: một số DAP/MAP còn dùng trong xử lý nước hoặc chất chống cháy; nhóm này thường có biên độ linh hoạt về nguồn gốc hơn nhưng vẫn chịu ảnh hưởng gián tiếp về giá.

So sánh nguồn cung DAP, MAP, Urea, DCP, MCP

Checklist theo dõi và hành động cho bộ phận thu mua

• Theo dõi định kỳ dữ liệu hải quan Trung Quốc (GACC) và các bản tin ngành để nắm số lượng giấy phép xuất khẩu được cấp mỗi tháng.
• Đối chiếu thời gian giao hàng thực tế (lead time) của lô hàng bao/rời (bulk/bagged) so với kế hoạch sản xuất, đặc biệt trong quý cao điểm gieo trồng.
• Chủ động thẩm định thêm 1-2 nguồn thay thế (Trung Đông, Bắc Phi, Ấn Độ) trước khi thiếu hàng xảy ra, thay vì đợi đến lúc khan hiếm mới tìm nhà cung cấp mới.
• Tăng tồn kho đệm (buffer stock) có kiểm soát thông qua mô hình VMI, tránh gián đoạn sản xuất mà không phải ôm vốn lưu kho quá lớn.
• Xác nhận lại thông số kỹ thuật (hàm lượng P2O5, độ ẩm, cỡ hạt) của nguồn thay thế có tương thích với công thức hiện tại hay không trước khi ký hợp đồng.
• Chuẩn bị hồ sơ đi kèm (COA, chứng nhận kiểm dịch/khử trùng nếu áp dụng) sớm cho các lô hàng đa nguồn gốc để tránh chậm trễ thông quan.

Câu hỏi thường gặp

Trung Quốc có cấm hoàn toàn xuất khẩu DAP, MAP và urea không?

Theo tường thuật của Reuters, đây là biện pháp hạn chế và kiểm soát cấp phép xuất khẩu chặt hơn, không phải lệnh cấm tuyệt đối. Mức độ siết chặt có thể thay đổi theo từng đợt cấp hạn ngạch, nên doanh nghiệp cần theo dõi liên tục thay vì giả định một tình huống cố định.

Điều này ảnh hưởng thế nào đến nguồn cung DCP/MCP cho ngành thức ăn chăn nuôi và thực phẩm?

DCP và MCP không phải là mặt hàng bị nêu tên trực tiếp trong tin, nhưng cùng dựa vào chuỗi cung ứng phosphate rock và acid phosphoric với DAP/MAP. Khi nguồn phosphate gốc bị siết ở đầu chuỗi, áp lực giá và lead time có xu hướng lan sang các sản phẩm phái sinh sau một khoảng trễ nhất định.

Doanh nghiệp tại Việt Nam nên làm gì ngay bây giờ?

Ưu tiên rà soát tỷ trọng nguồn cung hiện tại từ Trung Quốc, thẩm định trước ít nhất một nguồn thay thế đạt cùng thông số kỹ thuật, và trao đổi với nhà phân phối về khả năng duy trì tồn kho đệm thông qua mô hình quản lý tồn kho theo nhà cung cấp (VMI) thay vì chờ đến khi thiếu hàng mới xử lý.

DIC hỗ trợ chuỗi cung ứng này như thế nào

Đội ngũ DIC theo dõi sát các diễn biến chính sách xuất khẩu liên quan đến DAP, MAP, urea, DCP và MCP để hỗ trợ khách hàng chủ động lập kế hoạch thay vì phản ứng bị động. Với nhóm nguyên liệu cấp thực phẩm/thức ăn chăn nuôi như MCP và DCP, kho pharma-grade biệt lập của DIC giúp đảm bảo điều kiện lưu trữ tách biệt theo đúng yêu cầu chất lượng. Với các nguyên liệu và trung gian khối lượng vừa, kênh phân phối bằng drum IBC của DIC là lựa chọn linh hoạt hơn so với việc phụ thuộc hoàn toàn vào ISO-tank vốn đang bị siết chỗ trên nhiều tuyến. Mô hình VMI của DIC cũng giúp khách hàng duy trì tồn kho đệm hợp lý trong giai đoạn nguồn cung biến động như hiện nay. Nếu quý khách cần trao đổi về phương án nguồn cung thay thế cho DAP, MAP, urea, DCP hoặc MCP, đội ngũ DIC sẵn sàng hỗ trợ qua form liên hệ.